Tổng quan bệnh trĩ: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Bệnh trĩ là tình trạng phổ biến gây đau rát, ngứa ngáy, chảy máu và ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ mình đang mắc loại trĩ nào, mức độ ra sao và nên xử lý thế nào. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu toàn diện về nguyên nhân, triệu chứng, phân loại và các phương pháp điều trị bệnh trĩ, từ đó chủ động chăm sóc và phòng ngừa tái phát. 

Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi PGS.TS Nguyễn Thế Thịnh – Nguyên Cục trưởng Cục Quản lý y dược cổ truyền, Bộ Y Tế, đồng thời là cố vấn chuyên môn của Ban cố vấn Dược phẩm Hoàng Long ViNa.

Bệnh trĩ là gì?

Bệnh trĩ là tình trạng các đệm mạch máu ở vùng hậu môn – trực tràng bị giãn, phình to và có thể sa xuống, gây ra các triệu chứng như chảy máu khi đi đại tiện, đau rát, ngứa ngáy và xuất hiện búi trĩ.

Thực tế, các đệm hậu môn là cấu trúc bình thường, có vai trò hỗ trợ đóng kín ống hậu môn và kiểm soát việc đại tiện. Khi các mô nâng đỡ suy yếu, kết hợp với nhiều nguyên nhân khác nhau, các đệm này có thể giãn, phình to và sa xuống bất thường, từ đó hình thành bệnh trĩ.

Bệnh trĩ khá phổ biến và thường tiến triển âm thầm ở giai đoạn đầu nên dễ bị bỏ qua. Phần lớn trường hợp không đe dọa tính mạng, nhưng nếu kéo dài có thể gây thiếu máu, đau rát, sa búi trĩ, thậm chí là nhiều biến chứng khác.

Phân loại bệnh trĩ

Bệnh trĩ được phân thành trĩ nội, trĩ ngoại và trĩ hỗn hợp dựa trên vị trí hình thành búi trĩ. Trong đó, trĩ nội tiếp tục được chia thành 4 mức độ dựa trên tình trạng sa của búi trĩ.

Trĩ nội là gì?

Trĩ nội hình thành từ các đệm mạch máu nằm phía trên đường lược của ống hậu môn. Ở giai đoạn đầu, búi trĩ thường nằm bên trong và có thể chưa gây nhiều triệu chứng. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp tình trạng chảy máu khi đi đại tiện, sa búi trĩ, ngứa hoặc khó chịu vùng hậu môn.

Trĩ nội được chia thành 4 độ, dựa chủ yếu vào mức độ sa và khả năng tự co của búi trĩ:

Mức độ	Đặc điểm nổi bật
Trĩ nội độ 1	Búi trĩ nằm trong ống hậu môn, chưa sa ra ngoài.
Trĩ nội độ 2	Búi trĩ sa ra khi đi đại tiện nhưng có thể tự co lên.
Trĩ nội độ 3	Búi trĩ sa khi đi đại tiện hoặc vận động, cần dùng tay đẩy lên.
Trĩ nội độ 4	Búi trĩ sa thường xuyên và không thể tự đẩy trở lại bên trong.

Trĩ ngoại là gì?

Trĩ ngoại hình thành ở phía dưới đường lược, thường nằm bên ngoài ống hậu môn. Búi trĩ ngoại có thể gây cộm, ngứa, khó chịu hoặc đau, đặc biệt khi xuất hiện huyết khối trong búi trĩ.

Trĩ hỗn hợp là gì?

Trĩ hỗn hợp là tình trạng người bệnh đồng thời có cả trĩ nội và trĩ ngoại. Khi hai búi trĩ phát triển và liên kết với nhau, chúng có thể tạo thành một khối trĩ liên tục, gây sa búi trĩ và nhiều triệu chứng khó chịu hơn.

Dấu hiệu nhận biết bệnh trĩ

Các dấu hiệu bệnh trĩ có thể khác nhau tùy loại và mức độ bệnh. Một số triệu chứng thường gặp gồm:

• Chảy máu khi đi đại tiện: Đây là dấu hiệu thường gặp, đặc biệt ở trĩ nội. Máu thường có màu đỏ tươi, có thể xuất hiện trên giấy vệ sinh, nhỏ giọt hoặc phủ trên bề mặt phân.
• Sa búi trĩ: Người bệnh có thể cảm nhận búi trĩ sa ra ngoài khi đại tiện, rặn hoặc vận động. Ở trĩ nội, búi trĩ có thể tự co lên hoặc cần dùng tay đẩy trở lại tùy mức độ.
• Đau, rát vùng hậu môn: Cảm giác đau rát có thể xuất hiện khi đi đại tiện hoặc kéo dài sau đó, thường rõ hơn khi búi trĩ bị kích thích hoặc có biến chứng như huyết khối.
• Ngứa hậu môn: Búi trĩ sa, dịch nhầy hoặc khó vệ sinh vùng hậu môn có thể gây ngứa, ẩm ướt và khó chịu.
• Sưng hoặc xuất hiện cục ở hậu môn: Người bệnh có thể nhận thấy một hoặc nhiều cục bất thường quanh hậu môn. Cục này có thể là búi trĩ ngoại hoặc búi trĩ nội bị sa.
• Tiết dịch, ẩm ướt vùng hậu môn: Một số trường hợp có thể xuất hiện dịch nhầy, khiến vùng hậu môn thường xuyên ẩm ướt và gây kích ứng da.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh trĩ

Bệnh trĩ hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố làm tăng áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng hoặc làm suy yếu các mô nâng đỡ. Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Táo bón, phân cứng: Phân khô cứng khiến việc đại tiện khó khăn, làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch và đệm hậu môn.
• Rặn mạnh khi đi đại tiện: Thói quen rặn hoặc ngồi lâu trên bồn cầu có thể làm tăng áp lực trong vùng hậu môn – trực tràng.
• Ngồi lâu, ít vận động: Lối sống ít vận động có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn và làm tăng nguy cơ táo bón, từ đó góp phần làm bệnh trĩ xuất hiện hoặc tiến triển.
• Tiêu chảy kéo dài: Đi ngoài nhiều lần và tình trạng kích ứng vùng hậu môn có thể làm tăng áp lực và gây tổn thương vùng này.
• Mang thai và sau sinh: Sự gia tăng áp lực ổ bụng trong thai kỳ, thay đổi nội tiết và quá trình sinh nở có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh trĩ.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể tăng có thể tạo thêm áp lực lên vùng hậu môn – trực tràng.
• Chế độ ăn ít chất xơ: Thiếu chất xơ dễ dẫn đến phân cứng và táo bón, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành hoặc làm nặng thêm bệnh trĩ.
• Nhịn đi đại tiện: Thường xuyên trì hoãn nhu cầu đi ngoài có thể làm phân trở nên khô cứng và khiến việc đại tiện khó khăn hơn.
• Tuổi tác: Theo thời gian, các mô và dây chằng nâng đỡ vùng hậu môn – trực tràng có thể suy yếu, khiến các đệm hậu môn dễ giãn và sa hơn.
• Một số yếu tố khác: Tiền sử gia đình, công việc phải đứng hoặc ngồi lâu, nâng vật nặng thường xuyên và một số bệnh lý đường tiêu hóa cũng có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh trĩ.

Bệnh trĩ kéo dài có thể gây biến chứng gì?

Bệnh trĩ ở giai đoạn nhẹ thường có thể được kiểm soát bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống, thói quen đại tiện và chăm sóc vùng hậu môn. Tuy nhiên, nếu để bệnh kéo dài, các búi trĩ có thể ngày càng phình to, sa xuống và gây nhiều triệu chứng khó chịu. Một số biến chứng có thể gặp gồm:

• Chảy máu kéo dài: Tình trạng chảy máu khi đại tiện lặp đi lặp lại có thể khiến cơ thể mất máu, lâu ngày có nguy cơ dẫn đến thiếu máu, đặc biệt khi lượng máu mất nhiều.
• Sa búi trĩ: Búi trĩ có thể từ tình trạng chỉ sa khi đi đại tiện tiến triển thành sa thường xuyên. Ở mức độ nặng, búi trĩ có thể không tự co lên và cần dùng tay đẩy vào hoặc không thể đẩy lên.
• Huyết khối búi trĩ: Máu có thể hình thành cục đông bên trong búi trĩ, thường gặp ở trĩ ngoại, gây đau đột ngột, sưng và xuất hiện khối cứng quanh hậu môn.
• Sa nghẹt búi trĩ: Búi trĩ sa ra ngoài và bị cơ vòng hậu môn chèn ép có thể gây sưng nề, đau nhiều và cản trở tuần hoàn. Đây là tình trạng cần được đánh giá y tế sớm.
• Viêm, loét và kích ứng vùng hậu môn: Búi trĩ sa kéo dài dễ bị cọ xát, tiết dịch và khó vệ sinh, từ đó làm vùng hậu môn luôn ẩm ướt, ngứa ngáy và tăng nguy cơ viêm loét.

Các phương pháp điều trị bệnh trĩ

Không phải tất cả trường hợp bệnh trĩ đều cần phẫu thuật. Việc điều trị phụ thuộc vào loại trĩ, mức độ bệnh, triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người. Với trường hợp nhẹ, người bệnh có thể bắt đầu bằng thay đổi lối sống và điều trị bảo tồn; khi bệnh tiến triển hoặc không đáp ứng, bác sĩ có thể chỉ định các thủ thuật hoặc phẫu thuật phù hợp.

Điều trị bảo tồn và nội khoa

Điều trị bảo tồn thường được áp dụng ở người bệnh có triệu chứng nhẹ hoặc giai đoạn đầu. Mục tiêu là giảm triệu chứng, hạn chế áp lực lên vùng hậu môn và ngăn bệnh tiến triển.

Một số biện pháp thường được áp dụng:

• Bổ sung chất xơ và nước để làm mềm phân, hạn chế táo bón.
• Hình thành thói quen đi đại tiện đều đặn, không nhịn và không rặn mạnh.
• Tăng cường vận động, hạn chế ngồi lâu.
• Giữ vùng hậu môn sạch sẽ, khô thoáng.
• Có thể sử dụng thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ để giảm đau, ngứa, viêm hoặc chảy máu.

Điều trị bằng thủ thuật

Khi điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả hoặc búi trĩ đã tiến triển, bác sĩ có thể cân nhắc một số thủ thuật ít xâm lấn, đặc biệt với trĩ nội.

Các phương pháp thường gặp gồm:

• Thắt búi trĩ bằng vòng cao su: Dùng vòng cao su thắt vào gốc búi trĩ, làm giảm nguồn máu nuôi để búi trĩ teo và rụng.
• Tiêm xơ búi trĩ: Tiêm chất gây xơ vào búi trĩ nhằm làm giảm lượng máu đến búi trĩ và hỗ trợ kiểm soát triệu chứng.
• Đốt hoặc quang đông búi trĩ: Sử dụng nhiệt, tia hồng ngoại hoặc năng lượng phù hợp để tác động lên búi trĩ.

Việc lựa chọn thủ thuật phụ thuộc vào loại trĩ, mức độ sa búi trĩ và triệu chứng cụ thể.

Điều trị ngoại khoa

Phẫu thuật thường được cân nhắc khi bệnh trĩ ở mức độ nặng, búi trĩ sa nhiều, có biến chứng hoặc các phương pháp điều trị khác không đạt hiệu quả.

Một số phương pháp ngoại khoa có thể được chỉ định gồm:

• Cắt trĩ Milligan Morgan: Cắt bỏ trực tiếp các búi trĩ, thường được áp dụng trong những trường hợp trĩ nội hoặc trĩ hỗn hợp tiến triển.
• Cắt trĩ Ferguson: Tương tự phương pháp Milligan Morgan nhưng vết mổ được khâu lại sau khi cắt búi trĩ.
• Phẫu thuật Longo: Sử dụng máy khâu vòng để cắt một khoanh niêm mạc phía trên búi trĩ, giúp kéo búi trĩ trở lại vị trí và giảm lượng máu đến búi trĩ.
• Khâu treo búi trĩ: Sử dụng chỉ khâu để nâng và cố định búi trĩ, thường được cân nhắc trong một số trường hợp trĩ nội sa.

Dinh dưỡng và chăm sóc người bệnh trĩ

Bên cạnh điều trị theo chỉ định, chế độ ăn uống và cách chăm sóc vùng hậu môn có vai trò quan trọng trong việc giảm triệu chứng, hạn chế táo bón và hỗ trợ phòng ngừa bệnh trĩ tái phát. Người bệnh nên duy trì những thói quen sau:

• Ăn gì khi bị trĩ: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ. Hạn chế đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn và rượu bia nếu làm triệu chứng nặng hơn.
• Uống đủ nước: Uống nước đều trong ngày giúp duy trì độ mềm của phân và hỗ trợ đại tiện dễ dàng hơn. Lượng nước cần thiết tùy thuộc vào thể trạng và mức độ vận động.
• Bổ sung chất xơ: Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và hạn chế táo bón, từ đó giảm tình trạng phải rặn khi đi ngoài. Nên uống đủ nước khi tăng chất xơ.
• Ngâm hậu môn: Ngâm với nước ấm hoặc thảo dược có thể giúp làm sạch và giảm cảm giác đau rát, khó chịu. Tránh nước quá nóng hoặc ngâm quá lâu; nếu sau phẫu thuật, nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Chăm sóc sau đại tiện: Vệ sinh nhẹ nhàng, tránh chà xát và lau khô vùng hậu môn. Hạn chế ngồi lâu trên bồn cầu, không nhịn đại tiện và tránh rặn mạnh.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh trĩ, từ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết đến các phương pháp điều trị phù hợp. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường, bạn nên chủ động thăm khám để được bác sĩ đánh giá chính xác và tư vấn hướng xử lý an toàn. Để tìm hiểu thêm về bệnh trĩ và cách chăm sóc, phòng ngừa, hãy truy cập website Hoàng Long Vina hoặc liên hệ hotline 1800.088.818 để được dược sĩ tư vấn miễn phí.